دارند ؛ چنان كه برخى آن را از خدايان ديرين آريايى و پروردگار آسمان پنداشته است ، و كومون معتقد است كه اين آيين جز در بين كاهنانى كه با ستارگان و اجرام فلكى سروكار داشته‌اند ممكن نيست به وجود آيد ، و بدين‌گونه ، بعضى آن را مأخوذ از عقايد بابلى در روزگار هخامنشيان مىدانند . به هرحال فرقهء زروانيه كه در اوايل دورهء اسلامى وجود داشته‌اند بقاياى زروانيان عهد ساسانى بوده‌اند ، ولى آيين زروان ، بر خلاف ادعاى بعضى از محققان ، كه آن را آيين رسمى اواخر عهد ساسانى شمرده‌اند ، به هيچ‌وجه مذهب رسمى و غالب ايرانيها نبوده است ، هرچند از تأثير آن گرايش به نوعى مذهب جبرى در آن ادوار در بين موبدان و بزرگان پديد آمده بوده است . ليكن به هرحال محقق است كه در روزگار ساسانيان ، آيين زروان و آيين مزدا هردو وجود داشته‌اند و در واقع ، چنان كه مؤلفين كتب ملل و نحل اسلامى نيز بعدها گفته‌اند ، مانند دو مذهب و دو شعبهء يك دين بوده‌اند ، نه مانند دو دين مغاير و مخالف با يكديگر . در دورهء ساسانى به تفاوت ، گاه آيين زروان قوت بيشترى داشته است و آگاه آيين مزديسنان چنان كه در روزگار يزدگرد اول و يزدگرد دوم آيين زروان قوت يافت ، و در دورهء شاپور دوم و خسرو اول ( انوشيروان ) آيين زرتشتى . از بعضى اسناد مربوط به مانويه و قراين ديگر برمىآيد كه آيين زروان مقارن قرن 3 م . در بلاد جنوب غربى ايران رايج بوده است ، در صورتىكه آيين مزدا بيشتر در شمال و شرق رواج داشته است ، و مىگويند همين نكته سبب شده است كه بعد از اسلام ، به سبب قرب جوار زروانيه با اعراب ، اين فرقه تدريجا و بلكه تا حدى دفعتا از بين رفته‌اند . در هر صورت ، زروانيه در كتب ملل و نحل اسلامى بيشتر به منزلهء فرقه‌اى منقرض نام برده مىشوند . زرير در داستانهاى ملى ايران ، برادر گشتاسپ و سپهسالار او كه در جنگ ارجاسپ تورانى به دست بيدرفش جادو ، پهلوان تورانى ، كشته شد . زعيم الحجاب لقب ايل ارسلان كه از طرفداران مسعود غزنوى بود و هنگام رسيدن مسعود به نيشابور بندگى وى را پذيرفت . زكى خان مدعى جانشينى كريمخان زند كه پس از مرگ كريمخان تعداد زيادى از خاندان زند و بزرگان را كور كرد و به قتل رسانيد تا مدعى ديگرى براى جانشينى كريمخان نباشد . وى ابتدا پسران كريمخان را بر تخت نشاند و عملا حكومت را در دست گرفت و پس از جنگهاى فراوان در بين راه اصفهان توسط عده‌اى ايلات كه از ابو الفتح خان حمايت مىكردند به قتل رسيد . دورهء حكومت زكى خان صد روز بود . زمينهاى خراجى زمينهايى كه مسلمانان آنها را فتح و در اختيار افراد گذارده بودند كه بايد در قبال آن خراج مىپرداختند . زمينهاى عشرى در حكومت عباسيان به زمينهايى اطلاق مىشد كه از سوى امام بين كسانى كه آن را به غنيمت گرفته بودند تقسيم مىشد و بايد عشر مىپرداختند .